🫁 Clinical Nursing Practice Guideline

CNPG ปอดอักเสบ / ปอดบวม (Pneumonia)

Pneumonia Nursing Practice Guideline

รหัส:CNPG-PNEU-001
ฉบับ:1.0
วันที่บังคับใช้:1 เมษายน 2568
หมวด:โรคระบบทางเดินหายใจ

โรงพยาบาล ..........................................

ฝ่ายการพยาบาล | หน่วยอายุรกรรมทรวงอก / เวชบำบัดวิกฤต

CNPG

Clinical Nursing Practice Guideline

CNPG-PNEU-001

ปอดอักเสบ / ปอดบวม

Pneumonia — Comprehensive Nursing Practice Guideline

ส่วนที่ 1 — ปอดบวมที่เกิดในชุมชน (CAP)

ส่วนที่ 2 — ปอดบวมในโรงพยาบาล (HAP)

ส่วนที่ 3 — ปอดบวมจากเครื่องช่วยหายใจ (VAP)

ส่วนที่ 4 — ปอดบวมจากการสำลัก (Aspiration Pneumonia)

ส่วนที่ 5 — ปอดบวมในผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง

ส่วนที่ 6 — Sepsis จาก Pneumonia

รหัสเอกสาร CNPG-PNEU-001
ฉบับที่ 1.0 (ปรับปรุงครั้งที่ 1 — Standalone ฉบับสมบูรณ์)
วันที่บังคับใช้ 1 เมษายน 2568
วันที่ทบทวน 1 เมษายน 2570
มาตรฐานอ้างอิง ATS/IDSA CAP 2019, ATS/IDSA HAP/VAP 2016, ESCMID 2023, IDSA Aspiration 2019, JCI 7th Ed., HA Thailand 4th Ed.
ขอบเขต พยาบาลทุกระดับ: Ward อายุรกรรม, ER, ICU, RICU, Onco ward ที่ดูแลผู้ป่วย Pneumonia ทุกประเภท
ผู้จัดทำ ผู้ตรวจสอบ ผู้อนุมัติ
ชื่อ: ............................................. ชื่อ: ............................................. ชื่อ: .............................................
ตำแหน่ง: หัวหน้าพยาบาลอายุรกรรมทรวงอก ตำแหน่ง: อายุรแพทย์ระบบทางเดินหายใจ (Pulmonologist) ตำแหน่ง: ผู้อำนวยการโรงพยาบาล
วันที่: ......./......./......... วันที่: ......./......./......... วันที่: ......./......./.........

เอกสารนี้เป็นทรัพย์สินของโรงพยาบาล ห้ามเผยแพร่โดยไม่ได้รับอนุญาต

ส่วนที่ 1 ข้อมูลเอกสาร (Document Information)

ชื่อ CNPG แนวปฏิบัติทางการพยาบาลปอดอักเสบ ฉบับสมบูรณ์ (Pneumonia Comprehensive CNPG)
วัตถุประสงค์ มาตรฐานการพยาบาล Pneumonia ทุกประเภท ตั้งแต่ประเมิน วางแผน ปฏิบัติ ติดตาม และ Discharge
กลุ่มผู้ป่วย CAP, HAP, VAP, Aspiration Pneumonia, Pneumonia ในผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง
Multidisciplinary team Pulmonologist, Intensivist, Infectious Disease, Microbiologist, Pharmacist, Respiratory Therapist, Physiotherapist, Dietitian
เครื่องมือสำคัญ Pulse oximeter, SpO2 monitor, ABG analyser, Bronchoscope (BAL), Nebulizer, NIV, Mechanical ventilator

1.1 ประวัติการปรับปรุง

ฉบับที่ วันที่ รายละเอียด ผู้จัดทำ ผู้อนุมัติ
1.0 1 เม.ย. 2568 จัดทำฉบับ Standalone — CAP, HAP, VAP, Aspiration, Immunocompromised Pneumonia คณะกรรมการ CNPG ผอ.รพ.

1.2 ภาพรวมการจำแนกประเภท Pneumonia

ประเภท เกณฑ์เวลา Organism หลัก ความรุนแรง แนวทางรักษา
CAP นอก รพ. หรือ < 48h หลัง Admit S.pneumoniae, Mycoplasma, Haemophilus, Legionella, Virus Mild → ICU ATS/IDSA CAP 2019
HAP ≥ 48h หลัง Admit (ไม่ใช่ Intubated) MRSA, P.aeruginosa, Klebsiella, E.coli Moderate → Severe ATS/IDSA HAP 2016
VAP ≥ 48h หลัง Intubation MDR Gram-neg, MRSA, Pseudomonas Severe, High mortality ATS/IDSA HAP/VAP 2016
Aspiration หลังสำลัก — ชัดเจนหรือ Suspected Anaerobes, Gram-neg, Mixed Mild → Severe IDSA Aspiration 2019
Immunocompromised ผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง PCP, Aspergillus, Nocardia, CMV, Atypicals Severe ตาม Immune defect

ส่วนที่ 2 ปอดบวมในชุมชน (Community-Acquired Pneumonia — CAP)

ATS/IDSA CAP Guidelines 2019 | เป้าหมาย: ATB ภายใน 4h (Severe: ภายใน 1h)

2.1 CURB-65 Score

ตัว ปัจจัย เกณฑ์ คะแนน แปลผล
C Confusion GCS < 15 หรือ New confusion 1
U Urea / BUN BUN > 20 mg/dL 1
R Respiratory Rate RR ≥ 30 /min 1 Score 0–1: OPD
B Blood Pressure SBP < 90 หรือ DBP ≤ 60 mmHg 1 Score 2: Admit
65 Age อายุ ≥ 65 ปี 1 Score 3–5: ICU

2.2 Severe CAP — เกณฑ์ ICU Admission (ATS/IDSA)

Major criteria (≥ 1 ข้อ = ICU ทันที) 1) Invasive mechanical ventilation 2) Septic shock ต้องการ Vasopressor
Minor criteria (≥ 3 ข้อ = ICU) RR ≥ 30, PaO2/FiO2 < 250, Multilobar infiltrate, Confusion, BUN ≥ 20, WBC < 4,000, PLT < 100,000, Temp < 36°C, Hypotension ต้องการ IV Fluid

2.3 ขั้นตอนการพยาบาล CAP

# ผู้รับผิดชอบ การปฏิบัติ เวลา เอกสาร/เครื่องมือ
1 พยาบาลเวร ประเมิน CURB-65 + Vital signs ทันทีที่รับ — บันทึก Baseline SpO2, RR, Temp, BP ทันที CURB-65 scorecard
2 พยาบาลเวร ให้ O2 เพื่อ SpO2 ≥ 94% (non-COPD) หรือ 88–92% (COPD) — เริ่ม NC แล้วปรับ ทันที Nasal cannula / Mask
3 พยาบาลเวร เปิด IV access — เก็บ Blood culture 2 sets ก่อน ATB โดยไม่ให้ล่าช้าเกิน 15 นาที < 15 นาที Blood culture bottles
4 พยาบาลเวร เก็บ Sputum G/S+C ก่อน ATB (ถ้าไม่ล่าช้า) — ใช้ Deep cough specimen < 15 นาที Sputum cup + Lab
5 พยาบาลเวร ส่ง Urine Legionella Ag + S.pneumoniae Ag ถ้า Severe / ICU criteria < 30 นาที Urine Ag test
6 พยาบาลเวร เก็บ Lab: CBC, BMP, CRP, Procalcitonin, LFT, Coag — ทำ ECG, CXR < 30 นาที Lab + ECG + CXR
7 พยาบาลเวร ให้ Empiric ATB ตาม Protocol ภายใน 4h (Non-severe) หรือ 1h (Severe/Sepsis) < 4h / < 1h ATB + IV pump
8 พยาบาลเวร จัดท่า High Fowler's 45° ตลอดเวลา — ป้องกัน Aspiration + เพิ่ม FRC ตลอด Bed elevation
9 พยาบาลเวร IV Fluid: ประเมิน Hydration — เป้าหมาย UO ≥ 0.5 mL/kg/hr ตลอด IV pump + I&O chart
10 พยาบาลเวร Chest physiotherapy: Deep breathing, Percussion (ถ้าไม่มีข้อห้าม), Assisted cough ทุก 4h ทุก 4h Incentive spirometer
11 พยาบาลเวร Oral care ด้วย Chlorhexidine 0.12% ทุก 4–8h — ลด Oropharyngeal bacterial load ทุก 4–8h Oral care kit
12 พยาบาลเวร ประเมิน Sepsis ด้วย qSOFA ทุก 4–8h — ถ้า qSOFA ≥ 2 → Sepsis Bundle ทุก 4–8h qSOFA scorecard
13 พยาบาลเวร ติดตาม Procalcitonin (PCT) วันที่ 3, 5, 7 — ใช้ De-escalation ATB วันที่ 3,5,7 PCT + Lab order
14 พยาบาลเวร ตรวจ CXR ติดตาม — ไม่ต้องทำทุกวันถ้าดีขึ้น ทำเมื่ออาการแย่ลง ตาม clinical CXR follow-up

2.4 Empiric ATB สำหรับ CAP แยกตามความรุนแรง

กลุ่มผู้ป่วย CURB-65 ATB Empiric ระยะเวลา หมายเหตุ
Non-severe ไม่มี Comorbidity 0–1 Amoxicillin 1 g PO TID หรือ Azithromycin 500 mg OD (Atypical risk) 5 วัน OPD / Short admission
Non-severe มี Comorbidity 1–2 Amoxicillin-Clavulanate 1 g BID + Azithromycin 500 mg OD หรือ Levofloxacin 750 mg OD 5–7 วัน DM, COPD, Liver/Renal disease, Alcoholism
Moderate (Ward Admit) 2–3 Ceftriaxone 2 g IV OD + Azithromycin 500 mg IV/PO OD หรือ Levofloxacin 750 mg IV OD 7 วัน Step-down to PO เมื่อ Stable
Severe (ICU) 3–5 หรือ Major criteria Piperacillin-Tazobactam 4.5 g IV q8h + Azithromycin 500 mg IV OD หรือ + Fluoroquinolone 7–10 วัน เพิ่ม Vancomycin/Linezolid ถ้า MRSA risk
Severe + MRSA risk Prior MRSA, Antibiotics ล่าสุด + Vancomycin 25–30 mg/kg/day div q8–12h หรือ Linezolid 600 mg IV/PO BID ตาม Culture MRSA risk: Prev MRSA, Skin/wound, IV drug use
Severe + Pseudomonas risk Structural lung, Broad ATB ล่าสุด ใช้ Anti-pseudomonal beta-lactam + Anti-pseudomonal FQ หรือ AG ตาม Culture PFNA หรือ Cefepime แทน Pip-Tazo
De-escalation ATB: เมื่อได้ Culture result ให้ปรับเป็น Narrow spectrum ที่ Cover organism ทันที — ลด Resistance, ADR, Cost และ Microbiome disruption

2.5 เกณฑ์การเปลี่ยนจาก IV เป็น PO (IV-to-PO Switch)

Temp < 38°C ≥ 24h — ไข้ลงแล้ว
HR < 100 bpm
RR < 24 /min
SpO2 ≥ 94% on room air หรือ O2 ≤ 2 L/min
Oral intake กินได้ ไม่อาเจียน — ลำไส้ทำงานปกติ
Mental status Alert, Oriented — ทำตามคำสั่งได้
ระยะเวลา ปกติ IV 2–3 วัน แล้วเปลี่ยน PO จนครบ 5–7 วัน

2.6 Discharge Criteria และ Education

เกณฑ์ Discharge Temp < 37.8°C, HR < 100, RR < 24, SpO2 ≥ 94% room air, Mental status normal, Oral intake OK ≥ 24h
ATB ที่บ้าน ครบ 5–7 วัน (Non-severe) หรือ 7–10 วัน (Severe) — บอกสำคัญมากต้องกินครบ
Smoking cessation บอกเลิกสูบบุหรี่ทุกราย — ลด Recurrent pneumonia และ CAP risk
Vaccination Influenza vaccine ทุกปี + Pneumococcal vaccine (PCV15/PCV20) ≥ 65 ปีหรือมี Comorbidity
สัญญาณอันตราย ไข้กลับ > 38°C, หอบเหนื่อยมาก, SpO2 ลด, ไม่กินน้ำได้ = กลับมา ER ทันที
นัดติดตาม 4–6 สัปดาห์หลัง Discharge — ตรวจ CXR ยืนยัน Infiltrate หาย (โดยเฉพาะ > 50 ปี)

ส่วนที่ 3 ปอดบวมในโรงพยาบาล (Hospital-Acquired Pneumonia — HAP)

เกณฑ์: เกิดปอดบวม ≥ 48h หลัง Admit ในผู้ป่วยที่ไม่ได้ Intubated

3.1 ปัจจัยเสี่ยง HAP ที่พยาบาลควบคุมได้

Aspiration HOB < 30°, Supine position, NG tube, Dysphagia, Altered LOC
Microorganism cross-transmission ไม่ล้างมือ, Contaminated equipment, อยู่ใกล้ผู้ป่วย MDR
Immune suppression Prolonged ATB, High-dose Steroid, Malnutrition, อยู่ รพ.นาน
Respiratory equipment Nebulizer ปนเปื้อน, Oxygen mask, Suction contamination
Poor oral hygiene Bacterial colonization ใน Oropharynx
Immobility นอนนิ่ง → Atelectasis → Pneumonia

3.2 Clinical Diagnosis Criteria

CXR New or progressive infiltrate, Consolidation, Cavitation หรือ Pleural effusion
Systemic signs ไข้ > 38°C หรือ < 36°C, WBC > 12,000 หรือ < 4,000
Pulmonary signs Purulent secretion, ไอ, SpO2 ลด, Bronchial breath sounds
CPIS Score Clinical Pulmonary Infection Score ≥ 6 = Suggestive of pneumonia
ยืนยัน Culture: Sputum, Endotracheal aspirate, BAL — อย่างน้อย BAL ≥ 10⁴ CFU/mL

3.3 Empiric ATB สำหรับ HAP

กลุ่มผู้ป่วย MDR Risk ATB Empiric Duration
HAP Non-severe (ไม่มี MDR risk) ต่ำ (ไม่มีปัจจัยเสี่ยง) Piperacillin-Tazobactam 4.5 g IV q8h หรือ Cefepime 2 g IV q8h หรือ Ceftriaxone 2 g IV OD (ถ้าไม่เสี่ยง GNB) 7–8 วัน
HAP Moderate-Severe (MDR risk น้อย) ปานกลาง (ATB ล่าสุด < 90 วัน) Piperacillin-Tazobactam 4.5 g IV q8h หรือ Cefepime 2 g IV q8h ± Vancomycin ถ้า MRSA risk 7–8 วัน
HAP Severe (MDR High risk) สูง (Prior MDR, ICU > 5 วัน, Structural lung) Carbapenem (Meropenem 1–2 g IV q8h) + Vancomycin 25–30 mg/kg/day หรือ Linezolid 600 mg IV BID 8–14 วัน (De-escalate ตาม Culture)

3.4 MDR Risk Factors — เกณฑ์เพิ่ม MRSA และ Pseudomonas Coverage

MRSA risk (เพิ่ม Vanco/Linezolid) Prior MRSA infection/colonization, IV antibiotic ล่าสุด 90 วัน, ผู้ป่วย Dialysis, Skin/wound infection
Pseudomonas risk (เพิ่ม Anti-pseudomonal) Structural lung disease (Bronchiectasis, Cystic fibrosis), Immunocompromised, Broad ATB ล่าสุด 90 วัน, ICU ≥ 5 วัน
MDR GNB risk (Carbapenem) Prior MDR GNB, เดินทางจาก High-endemicity, Colonization pressure ใน Ward, Septic shock
Anaerobic risk (ถ้า Aspiration ร่วม) Consciousness impairment, Dental procedure, Nasogastric tube, Aspiration witnessed

ส่วนที่ 4 ปอดบวมจากเครื่องช่วยหายใจ (Ventilator-Associated Pneumonia — VAP)

VAP Mortality 25–50% | ป้องกันได้ด้วย VAP Bundle อย่างเคร่งครัด

4.1 VAP Bundle — มาตรการป้องกัน (ต้องทำทุกข้อ ทุกวัน)

มาตรการ รายละเอียด หลักฐาน
1 HOB 30–45° ยกหัวเตียง 30–45° ตลอดเวลา ยกเว้น Hemodynamic unstable, Prone position Reduces aspiration of oropharyngeal secretions
2 Oral care + Chlorhexidine 0.12% Chlorhexidine ทุก 4–8h + แปรงฟัน ทุก 12h — ลด Oropharyngeal colonization Level I Evidence — ลด VAP 40%
3 Subglottic secretion drainage ใช้ ET tube ที่มี Subglottic suction — ดูดทุก 2–4h ป้องกัน Microaspiration ลด Early-onset VAP 50%
4 Cuff pressure 20–30 cmH2O ตรวจ Cuff pressure ทุก 8–12h ด้วย Cuff manometer — ไม่ต่ำ ไม่สูงเกิน Prevents microaspiration และ Tracheal necrosis
5 SAT + SBT ทุกวัน Daily Sedation vacation + Spontaneous Breathing Trial — ลด Duration Ventilation ลด Ventilator days → ลด VAP risk
6 Hand hygiene WHO 5 Moments ก่อน-หลังสัมผัส Ventilator/ET tube ทุกครั้ง Prevents cross-transmission
7 Circuit management ไม่เปลี่ยน Circuit ตาม Schedule — เปลี่ยนเมื่อเปื้อน/สกปรก ทิ้ง Condensate ก่อน ลด Environmental contamination
8 Avoid unnecessary intubation NIV แทน Intubation เมื่อทำได้ — ลด Duration Ventilation Prevention at source
9 Stress ulcer prophylaxis PPI/H2B ในผู้ป่วย High risk (Coag, Mech vent > 48h) — ลด Aspiration of gastric acid Secondary prevention
10 DVT prophylaxis LMWH SC + TED stockings — ลด PE ที่อาจทำให้ต้อง Ventilate นานขึ้น ICU standard care

4.2 Clinical Diagnosis VAP (CPIS Score)

พารามิเตอร์ 0 คะแนน 1 คะแนน 2 คะแนน
Temp (°C) 36.5–38.4 38.5–38.9 ≤ 36 หรือ ≥ 39
WBC (/mm³) 4,000–11,000 < 4,000 หรือ > 11,000 < 4,000 / > 11,000 + Band > 50%
Tracheal secretion ไม่มี มีแต่ไม่ Purulent Purulent
Oxygenation (PaO2/FiO2) ≥ 240 หรือ ARDS < 240 และไม่มี ARDS
CXR ไม่มี Infiltrate Diffuse Localized
Culture (Tracheal aspirate) Negative หรือ < 10⁴ ≥ 10⁴ CFU/mL

CPIS ≥ 6 คะแนน = Suggestive of VAP | ≥ 7 คะแนน = High probability

4.3 การเก็บ Specimen ใน VAP

Endotracheal Aspirate (ETA) Non-invasive — ง่าย เก็บทุกวันถ้าสงสัย — Threshold ≥ 10⁵ CFU/mL
Bronchoalveolar Lavage (BAL) Invasive — ทำโดย Pulmonologist — Threshold ≥ 10⁴ CFU/mL — ผลแม่นยำกว่า
Protected Specimen Brush (PSB) Invasive Bronchoscopic — Threshold ≥ 10³ CFU/mL
Rapid diagnostic Beta-D-Glucan (Fungal), Galactomannan (Aspergillus), BALF PCR (Viral) ในกลุ่ม Immunocompromised
เก็บก่อน ATB เสมอ Blood culture 2 sets + Respiratory specimen — ก่อน ATB จะดีที่สุด ถ้าทำได้

4.4 Empiric ATB สำหรับ VAP

ยา / Drug ขนาด / Dose Route ข้อบ่งชี้ ข้อควรระวัง
Piperacillin-Tazobactam 4.5 g IV q6–8h (Ext infusion 4h) IV VAP Non-MDR risk Seizure ในขนาดสูง — ระวัง Renal failure
Cefepime 2 g IV q8h IV VAP — Pseudomonas coverage Encephalopathy ในผู้สูงอายุ Renal failure
Meropenem 1–2 g IV q8h IV VAP MDR risk, ESBL, Acinetobacter Seizure (สูงกว่า Imipenem) — Monitor Cr
Imipenem-Cilastatin 500 mg IV q6h IV VAP MDR / CRE (ร่วม Colistin) Seizure risk สูงกว่า Meropenem
Vancomycin 25–30 mg/kg/day div q8–12h เป้าหมาย AUC/MIC 400–600 IV MRSA VAP Monitor AUC, ไม่แนะนำ Trough-only
Linezolid 600 mg IV/PO BID IV/PO MRSA VAP — penetration ปอดดีกว่า Vanco Serotonin syndrome ถ้าใช้ร่วม SSRIs
Colistin Loading 9 MU IV แล้ว 4.5 MU q12h IV XDR Acinetobacter / CRE VAP Nephrotoxicity, Neurotoxicity — Monitor Cr ทุกวัน
Aztreonam 2 g IV q8h IV Penicillin allergy + GNB coverage ไม่ Cover MRSA — ใช้แทน Beta-lactam ใน Allergy
ระยะเวลา ATB ใน VAP: 7–8 วัน เพียงพอสำหรับส่วนใหญ่ — ยาวกว่านี้เพิ่ม MDR risk โดยไม่ได้ผลดีกว่า ยกเว้น Non-fermenting GNB (Pseudomonas, Acinetobacter) ที่อาจต้องนานกว่า

ส่วนที่ 5 ปอดบวมจากการสำลัก (Aspiration Pneumonia)

ความแตกต่าง: Aspiration Pneumonitis (Chemical) vs Aspiration Pneumonia (Infectious)

5.1 การแยก Aspiration Pneumonitis vs Aspiration Pneumonia

ลักษณะ Aspiration Pneumonitis Aspiration Pneumonia
สาเหตุ Chemical injury จาก Gastric acid (pH < 2.5) Bacterial infection จาก Oropharyngeal organisms
เริ่มต้น ฉับพลัน ภายใน 4–6h หลังสำลัก ค่อยๆ เป็น 24–72h หลังสำลัก
CXR RLL/RML infiltrate ฉับพลัน — อาจดีขึ้นเองใน 24–48h Progressive infiltrate ไม่ดีขึ้นเอง
ไข้ อาจมีระยะสั้น ไข้ต่อเนื่อง ≥ 48h
WBC ขึ้นเล็กน้อย ระยะสั้น WBC สูง ต่อเนื่อง
ATB ไม่จำเป็นเสมอไป — ดูการตอบสนองใน 48h ต้องการ ATB
Organism ไม่มี Organism (Chemical only) Anaerobes, S.pneumoniae, Gram-negative, Mixed

5.2 ปัจจัยเสี่ยงการสำลัก

Neurological Stroke, Dementia, Parkinson, Seizure, Sedation, Anesthesia
Structural Esophageal dysmotility, Stricture, Tracheoesophageal fistula, Head & Neck cancer
Iatrogenic NG tube, ท่านอนราบ Supine position, Endoscopy, Bronchoscopy
Functional Dysphagia หลัง Stroke, อายุมาก, Weak cough reflex, Dehydration ทำ Secretion เหนียว
Behavioral ดื่มแอลกอฮอล์, Drug overdose, Cardiac arrest, ICU patients

5.3 ขั้นตอนการพยาบาล Aspiration Pneumonia

# ผู้รับผิดชอบ การปฏิบัติ เวลา เอกสาร/เครื่องมือ
1 พยาบาลเวร Airway management ทันที: นอนตะแคง Head down ถ้าสำลักเฉียบพลัน — Suction oropharynx ทันที Suction unit
2 พยาบาลเวร ให้ O2 เพื่อ SpO2 ≥ 94% — ถ้า Severe respiratory failure พิจารณา NIV / Intubation ทันที O2 + Oximeter
3 พยาบาลเวร จัดท่า HOB 30–45° ตลอด — ไม่ให้นอนราบโดยเด็ดขาด ตลอด Bed elevation
4 พยาบาลเวร ประเมิน Swallowing: Modified Bedside Swallowing Assessment (MBSA) ก่อน Oral intake < 24h Swallowing test
5 พยาบาลเวร NPO จนกว่าจะผ่าน Swallowing assessment — NG tube feeding ถ้าจำเป็น ทันที NG tube
6 พยาบาลเวร เก็บ Sputum / ETA culture — เก็บ Blood culture ถ้าไข้หรือ Sepsis signs < 15 นาที Culture + Lab
7 พยาบาลเวร ให้ ATB เมื่อมีหลักฐาน Infection (ไข้ > 48h, Purulent sputum, WBC ขึ้น, CXR progress) ตาม indication ATB — see Protocol
8 พยาบาลเวร Oral care ทุก 4–8h ด้วย Chlorhexidine — ลด Bacterial load ใน Oropharynx ทุก 4–8h Oral care kit
9 พยาบาลเวร Speech therapy: Swallowing rehabilitation — Diet modification (Thick liquid, Soft diet) ทุกวัน Speech therapist consult
10 พยาบาลเวร ประเมิน Nutrition: Body weight, Albumin, BMI — ขอ Dietitian ถ้าน้ำหนักลด > 5% < 48h Nutritional screening
11 พยาบาลเวร ระบุและแก้ไขสาเหตุ: Neurological, Structural, Functional — Multidisciplinary team ต่อเนื่อง MDT referral

5.4 ATB ใน Aspiration Pneumonia

Aspiration Pneumonitis ที่ดีขึ้นใน 48h ไม่จำเป็นต้องให้ ATB — ถ้า Infiltrate ดีขึ้น WBC กลับปกติ ไข้หาย
Aspiration Pneumonia ที่ไม่ดีขึ้น Amoxicillin-Clavulanate 875/125 mg BID × 5–7 วัน
HAP-type Aspiration (ใน รพ.) Pip-Tazo 4.5 g IV q8h หรือ Carbapenem ถ้า MDR risk
Lung abscess (Anaerobic prominent) Amoxicillin-Clavulanate IV นาน 3–6 สัปดาห์ หรือ Clindamycin + FQ
ห้ามใช้ Corticosteroid ไม่ช่วยลด Inflammation — เพิ่ม Infection risk

ส่วนที่ 6 ปอดบวมในผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง (Immunocompromised Pneumonia)

ผู้ป่วยกลุ่มนี้ต้องสงสัย Organism พิเศษ — ตรวจละเอียดก่อนเริ่ม ATB

6.1 Organism ตามประเภทภูมิคุ้มกันบกพร่อง

ประเภท Immune defect ตัวอย่างผู้ป่วย Organism ที่ต้องสงสัย การตรวจเพิ่มเติม
T-cell defect (Cellular immunity) HIV/AIDS (CD4 < 200) Post-transplant, Steroid นาน PCP, Cryptococcus CMV, Toxoplasma Atypical Mycobacteria CD4 count, LDH, Beta-D-Glucan CMV PCR, BAL PCP stain
Neutropenia (ANC < 500) Chemotherapy Post-BMT (เร็ว ≤ 30 วัน) Bacteria (Gram-neg) Aspergillus (ถ้านาน > 7 วัน) Candida Galactomannan, Beta-D-Glucan HRCT Chest, BAL Culture
B-cell / Antibody defect Common Variable ID Myeloma ที่รักษาแล้ว S.pneumoniae, H.influenzae P.aeruginosa Serum Ig levels Sputum culture
Complement defect SLE, Asplenia Encapsulated organisms: S.pneumoniae, Neisseria, H.influenzae Pneumococcal vaccine status Serum Complement
Post-Solid Organ Transplant Kidney, Liver, Heart Lung transplant CMV (สำคัญมาก), PCP Aspergillus, Nocardia CMV PCR, BAL, HRCT

6.2 PCP (Pneumocystis jirovecii Pneumonia) — พบบ่อยใน HIV/AIDS

อาการ ไข้ต่ำๆ หอบเหนื่อยค่อยๆ มากขึ้น 2–3 สัปดาห์ ไอแห้ง — SpO2 ลดมากขณะออกแรง
CXR Bilateral perihilar infiltrate, Ground glass opacity — 'Bat wing' pattern
Lab LDH สูง, CD4 < 200/μL, Beta-D-Glucan > 80 pg/mL
Diagnosis BAL: PCP Stain (GMS, Immunofluorescence), BAL PCR
Treatment TMP-SMX (Co-trimoxazole) 15–20 mg/kg/day (TMP component) div q8h × 21 วัน
Steroid adjunct Prednisone 40 mg BID × 5 วัน → 20 mg BID × 5 วัน → 20 mg OD × 11 วัน (ถ้า PaO2 < 70 mmHg)
Prophylaxis TMP-SMX 1 DS tablet OD ถ้า CD4 < 200 หรือ Steroid > 20 mg/วัน > 4 สัปดาห์

6.3 Invasive Pulmonary Aspergillosis (IPA) — พบใน Neutropenia / Post-transplant

Risk group Neutropenia > 7 วัน, Allogeneic BMT, High-dose Steroid, Anti-rejection drugs
อาการ ไข้ไม่ตอบสนอง ATB, Pleuritic chest pain, Hemoptysis (Angioinvasive)
HRCT Nodule with Halo sign (early), Air-crescent sign (late recovery) — characteristic
Lab Serum Galactomannan ≥ 0.5 (2 consecutive), Beta-D-Glucan > 80, BAL Galactomannan ≥ 1.0
Treatment Voriconazole 6 mg/kg IV q12h × 2 doses → 4 mg/kg IV q12h (First-line)
ทางเลือก Isavuconazole หรือ Liposomal Amphotericin B 3 mg/kg/day
Duration อย่างน้อย 6–12 สัปดาห์ หรือจนหาย Immunosuppression

6.4 ขั้นตอนการพยาบาลผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง

# ผู้รับผิดชอบ การปฏิบัติ เวลา เอกสาร/เครื่องมือ
1 พยาบาลเวร Protective isolation: Neutropenia ANC < 500 → HEPA-filtered room, Positive pressure room ทันที Neutropenic precautions
2 พยาบาลเวร Hand hygiene เคร่งครัดมากกว่าปกติ — เปลี่ยน Gloves ทุกครั้งก่อนสัมผัส ตลอด Gloves + Gown
3 พยาบาลเวร ห้ามนำดอกไม้สด ต้นไม้ อาหารดิบ เข้าห้อง Neutropenia ตลอด Patient education
4 พยาบาลเวร Monitor: อุณหภูมิทุก 4–8h — ไข้ > 38°C ใน Neutropenia = Emergency → ATB ภายใน 1h ทุก 4–8h Fever surveillance
5 พยาบาลเวร เก็บ Specimen ครบก่อน ATB: Blood culture 2–3 sets, BAL, Urine culture, Skin lesion swab < 30 นาที Culture sets
6 พยาบาลเวร เก็บ Fungal markers: Galactomannan, Beta-D-Glucan, CrAg, CMV PCR ตามกลุ่มเสี่ยง < 2h Fungal lab panel
7 พยาบาลเวร ประเมิน Mucositis: ปาก, ลิ้น, หลอดอาหาร — Oral care ทุก 2–4h ด้วย Normal saline + Nystatin ทุก 2–4h Oral assessment
8 พยาบาลเวร Nutritional support: High calorie, High protein — NG tube ถ้ากินไม่ได้ TPN ถ้า GI ไม่ทำงาน ต่อเนื่อง Dietitian consult
9 พยาบาลเวร ป้องกัน Infection ผ่านทาง IV: Aseptic technique ทุกครั้ง — เปลี่ยน IV dressing ตาม Protocol ตาม Protocol CVAD care
10 พยาบาลเวร ให้ G-CSF (Filgrastim/Pegfilgrastim) ตามคำสั่ง — Monitor WBC ทุกวัน ตามคำสั่ง G-CSF + CBC daily

ส่วนที่ 7 Sepsis จาก Pneumonia — Sepsis Bundle

เป้าหมาย: ATB ภายใน 1h | Blood culture ก่อน ATB | Lactate ภายใน 3h

7.1 เกณฑ์ Sepsis-3 ใน Pneumonia

Suspected Infection Pneumonia ที่มีหลักฐาน Clinical หรือ Radiological
+ SOFA Score ↑ ≥ 2 Respiratory (PaO2/FiO2), Coagulation, Liver, Cardiovascular, CNS, Renal — แต่ละระบบ 0–4 คะแนน
qSOFA (Screening) RR ≥ 22 + SBP ≤ 100 + Altered mentation — ≥ 2 = Suspect Sepsis
Septic Shock Sepsis + Vasopressor เพื่อรักษา MAP ≥ 65 + Lactate > 2 mmol/L หลัง Fluid

7.2 Hour-1 Bundle (Surviving Sepsis Campaign 2018)

# ผู้รับผิดชอบ การปฏิบัติ เวลา เอกสาร/เครื่องมือ
1 พยาบาลเวร วัด Lactate ทันที (ภายใน 1h) — ถ้า Lactate ≥ 4 = Septic shock ต้องการ Fluid bolus ด่วน < 1h Arterial blood + Lab
2 พยาบาลเวร เก็บ Blood culture 2 sets ก่อน ATB — ใช้เวลาไม่เกิน 15 นาที ไม่ให้ล่าช้า ATB < 15 นาที Blood culture
3 พยาบาลเวร ให้ Broad-spectrum ATB ครอบคลุม Pneumonia ภายใน 1h จาก Recognition < 1h ATB + IV pump
4 พยาบาลเวร IV Fluid: Crystalloid 30 mL/kg over 3h ถ้า Hypotension หรือ Lactate ≥ 4 < 3h IV pump + I&O
5 พยาบาลเวร ประเมินซ้ำหลัง Fluid: BP, HR, UO, Mental status — ถ้า MAP < 65 → Vasopressor ทุก 30 นาที Hemodynamic reassessment
6 พยาบาลเวร Vasopressor (Norepinephrine) ถ้า MAP < 65 หลัง Fluid — ต้องใช้ Central line ถ้า Fluid ไม่พอ Central line + Norepinephrine
7 พยาบาลเวร ใส่ Foley catheter — Monitor UO ทุก 1h เป้าหมาย ≥ 0.5 mL/kg/hr ทันที Foley + I&O
8 พยาบาลเวร Repeat Lactate ใน 2h ถ้าแรกเกิน 2 mmol/L — เป้าหมาย Lactate clearance > 10% < 2h Lab repeat
สิ่งที่ติดตาม ความถี่ ค่าเป้าหมาย การแทรกแซงเมื่อผิดปกติ
MAP ทุก 15–30 นาที (Unstable) ≥ 65 mmHg < 65 → เพิ่ม Vasopressor + แจ้งแพทย์ด่วน
Lactate ทุก 2h ถ้า > 2 < 2 mmol/L หรือ Clearance > 10% ไม่ลด → Tissue hypoperfusion → Escalate care
Urine output ทุก 1h ≥ 0.5 mL/kg/hr < 0.5 mL/kg/hr ≥ 2h → แจ้งแพทย์ ประเมิน Fluid status
SpO2 Continuous ≥ 94% (non-COPD) < 90% → เพิ่ม O2, NIV, พิจารณา Intubation
Blood culture result 72h Organism identified De-escalate ATB ทันทีที่ทราบ Sensitivity
Procalcitonin วันที่ 3, 5, 7 ลด > 80% จาก Peak ไม่ลด → ยา ATB ไม่ครอบคลุม หรือ Superinfection

ส่วนที่ 8 การติดตามผู้ป่วย Pneumonia (Monitoring Protocol)

สิ่งที่ติดตาม ความถี่ ค่าเป้าหมาย การแทรกแซงเมื่อผิดปกติ
Temp + WBC + CRP ทุก 12–24h Temp < 37.5°C ใน 48–72h WBC 4–11 × 10³ ไข้ > 72h ไม่ลด → Culture ซ้ำ, เปลี่ยน ATB, สงสัย Complication
SpO2 + RR ทุก 2–4h SpO2 ≥ 94% (non-COPD) 88–92% (COPD) SpO2 < 90% → เพิ่ม O2, NIV, ABG, แจ้งแพทย์
Procalcitonin (PCT) วันที่ 1, 3, 5, 7 ลด ≥ 80% จาก Peak PCT ไม่ลด → ATB failure, MDR organism, Superinfection
CXR Initial, Day 3–5 (ถ้าแย่ลง) Infiltrate stable หรือดีขึ้น Worsening → Empyema? Lung abscess? MDR ATB?
Blood culture 72h No growth → Reassess ATB Positive → Targeted therapy, Source control
Sputum/ETA culture 72h Organism ≤ Threshold ขึ้น Organism → De-escalate ATB
Pleural effusion ทุก shift (Clinical), USS ถ้าสงสัย ไม่ขยายตัว ขยาย + ไข้ไม่ลด → Thoracentesis (Empyema)
Renal function + Electrolytes ทุก 24–48h Cr, BUN, Na, K, Mg ปกติ Cr เพิ่ม → ปรับขนาดยา, ระวัง Nephrotoxic ATB
Vancomycin level (AUC) หลัง 3rd dose AUC/MIC 400–600 < 400 → เพิ่มขนาด | > 600 → ลดขนาด ระวัง Nephrotoxicity
Blood glucose ทุก 4–6h (ถ้าใช้ Steroid หรือ Diabetic) 70–180 mg/dL < 70 → Hypoglycemia protocol | > 200 → Insulin

ส่วนที่ 9 ภาวะแทรกซ้อนและการจัดการ (Complications)

9.1 Parapneumonic Effusion และ Empyema

Simple parapneumonic Serous fluid, pH > 7.2, Glucose > 60, LDH < 1000 — ตอบสนอง ATB ไม่ต้อง Drain
Complicated parapneumonic pH < 7.2, Glucose < 60, LDH > 1000, หรือ Positive culture — ต้อง Drain
Empyema Pus ใน Pleural space — ต้อง Chest tube drain + ATB นาน 2–4 สัปดาห์
Light's Criteria (Exudate) LDH pleural/serum > 0.6, Protein pleural/serum > 0.5, Pleural LDH > 2/3 upper normal serum LDH
Fibrinolytic therapy TPA (Alteplase) + DNase Intrapleural ใน Septated empyema — ทำโดยแพทย์
VATS Video-assisted thoracoscopic surgery ถ้า Fibrinolytic ล้มเหลว

9.2 Lung Abscess

นิยาม Cavity ≥ 2 cm ในปอด มี Fluid level — มักจาก Anaerobic Aspiration
อาการ ไข้นาน ไอเสมหะกลิ่นเหม็น (Putrid) น้ำหนักลด — CXR: Cavity with Air-fluid level
ATB Amoxicillin-Clavulanate IV ก่อน แล้ว PO — Clindamycin เป็น ทางเลือก — นาน 3–6 สัปดาห์
Drainage Postural drainage + Chest physiotherapy — ไม่ทำ Percutaneous drainage ถ้าไม่จำเป็น (Bronchopleural fistula risk)
Monitoring CXR ทุก 2–4 สัปดาห์ — Cavity ลดขนาด = ตอบสนองดี
Bronchoscopy ถ้าสงสัย Obstruction (Foreign body, Tumor) หรือ ATB ไม่ตอบสนอง

9.3 ARDS จาก Pneumonia

ARDS Definition (Berlin) Onset ≤ 7 วัน, Bilateral CXR infiltrate, PaO2/FiO2 < 300 on PEEP ≥ 5
Mild PaO2/FiO2 200–300: High-flow O2 / NIV
Moderate PaO2/FiO2 100–200: Mechanical ventilation — Lung protective
Severe PaO2/FiO2 < 100: Prone positioning ≥ 16h/วัน, Neuromuscular blockade ≥ 48h
Lung Protective Strategy VT 6 mL/kg IBW, Plateau pressure ≤ 30, PEEP ตาม FiO2 table (ARDSnet)
Prone position ลด VAP risk ใน ARDS ด้วย — ทำทุก 16h หยุดเมื่อ P/F > 150 ≥ 4h
Conservative fluid Neutral to negative fluid balance หลัง Resuscitation — ลด Pulmonary edema

ส่วนที่ 10 แบบฟอร์มที่เกี่ยวข้อง (Clinical Forms)

แบบฟอร์ม F01 — Pneumonia Assessment & ATB Tracking

แบบประเมินและติดตาม Pneumonia | CNPG-PNEU-F01

วันที่ / เวลา / HN / ชื่อผู้ป่วย

______________________________________________________________________________________________________________

ประเภท: □ CAP □ HAP □ VAP □ Aspiration □ Immunocompromised

______________________________________________________________________________________________________________

CURB-65: C___ U___ R___ B___ 65___ รวม = ___

______________________________________________________________________________________________________________

ความรุนแรง: □ Low □ Moderate □ Severe (Major/Minor criteria) ····································································································
อุณหภูมิ (°C) ····································································································
WBC (/mm³) ····································································································
CRP (mg/L) ····································································································
Procalcitonin (ng/mL) ····································································································
SpO2 (%) ····································································································
RR (/min) ····································································································

Blood culture: □ ส่ง 2 sets เวลา ___ ผล:

______________________________________________________________________________________________________________

Sputum G/S+C: □ ส่ง เวลา ___ ผล:

______________________________________________________________________________________________________________

Urine Legionella Ag: □ ส่ง ผล: ····································································································
Urine Pneumo Ag: □ ส่ง ผล: ····································································································

CXR ผล:

______________________________________________________________________________________________________________

Empiric ATB: ชื่อยา ___ ขนาด ___ เวลาเริ่ม ___ (ภายใน 4h? □ ใช่ □ ไม่ใช่)

______________________________________________________________________________________________________________

ATB ที่ 2: ชื่อยา ___ ขนาด ___

______________________________________________________________________________________________________________

Sepsis: □ qSOFA < 2 □ qSOFA ≥ 2 (Sepsis Bundle: □ เปิดแล้ว)

______________________________________________________________________________________________________________

De-escalation: วันที่ ___ เปลี่ยนเป็น ___ ตาม Culture result:

______________________________________________________________________________________________________________

Duration ATB ที่วางแผน: ___ วันหยุดยา (ถ้าวางแผนได้): ___

______________________________________________________________________________________________________________

VAP Bundle (ถ้า Ventilated): □ HOB □ Oral care □ Cuff pressure □ Sedation vacation

______________________________________________________________________________________________________________

พยาบาลผู้บันทึก ชื่อ-ลายเซ็น ····································································································
เวลา ····································································································

แบบฟอร์ม F02 — VAP Prevention Bundle Checklist

VAP Bundle Daily Checklist | CNPG-PNEU-F02

วันที่ / HN / ชื่อผู้ป่วย / วันที่ Intubate

______________________________________________________________________________________________________________

Bundle items — กรอก เวลาที่ทำ:

______________________________________________________________________________________________________________

1. HOB 30–45°: □ ทำตลอด □ ข้อยกเว้น (ระบุ:) ___ เวลาตรวจสอบ ___

______________________________________________________________________________________________________________

2. Oral care + CHX 0.12%: □ ครั้งที่ 1 เวลา ___ □ ครั้งที่ 2 ___ □ ครั้งที่ 3 ___

______________________________________________________________________________________________________________

3. Subglottic suction: □ ดูดแล้ว ปริมาณ ___ เวลา ___ ····································································································

4. Cuff pressure (cmH2O): เช้า ___ บ่าย ___ เย็น ___ Target 20–30

______________________________________________________________________________________________________________

5. SAT เวลาเริ่ม ___ ผล: □ ผ่าน □ ไม่ผ่าน เหตุผล ___

______________________________________________________________________________________________________________

6. SBT เวลาเริ่ม ___ ผล: □ ผ่าน □ ไม่ผ่าน เหตุผล ___

______________________________________________________________________________________________________________

7. Hand hygiene compliance ทีม: □ ≥ 90% ····································································································
8. Circuit: □ ไม่มี Condensate □ ทิ้ง Condensate เวลา ___ ····································································································
9. Stress ulcer prophylaxis: □ ให้แล้ว ยา ___ ····································································································
10. DVT prophylaxis: □ LMWH ___mg เวลา ___ □ TED stockings ····································································································
VAP Bundle Score วันนี้: ___ / 10 ····································································································
อุณหภูมิกาย (°C): ····································································································
WBC (/mm³): ····································································································

Secretion: สี ___ ปริมาณ ___ Purulent: □ ใช่ □ ไม่ใช่

______________________________________________________________________________________________________________

CPIS Score วันนี้: ····································································································
สงสัย VAP: □ ไม่ □ ใช่ (แจ้งแพทย์) ····································································································
พยาบาลผู้บันทึก ชื่อ-ลายเซ็น ····································································································
เวลา ····································································································

แบบฟอร์ม F03 — Pneumonia Discharge Checklist

Discharge Checklist — Pneumonia | CNPG-PNEU-F03

วันที่จำหน่าย / HN / ชื่อผู้ป่วย

______________________________________________________________________________________________________________

ประเภท Pneumonia: ····································································································
LOS (วันนอน): ····································································································

Discharge criteria:

______________________________________________________________________________________________________________

□ Temp < 37.8°C ≥ 24h ····································································································
□ HR < 100 bpm ····································································································
□ RR < 24 /min ····································································································
□ SpO2 ≥ 94% room air ····································································································
□ Mental status กลับปกติ ····································································································
□ กินได้ดี ≥ 24h ····································································································
ATB ที่จำหน่ายพร้อม: ····································································································
จำนวนวันที่เหลือ: ····································································································
Smoking cessation: □ แนะนำแล้ว □ ผู้ป่วยไม่สูบ ····································································································

Vaccination:

______________________________________________________________________________________________________________

□ Influenza vaccine: □ ให้แล้ว □ นัดฉีด □ ไม่ต้อง (เหตุผล:)

______________________________________________________________________________________________________________

□ Pneumococcal vaccine: □ ให้แล้ว □ นัดฉีด □ ไม่ต้อง (เหตุผล:)

______________________________________________________________________________________________________________

Education ที่สอน:

______________________________________________________________________________________________________________

□ ATB กินครบ □ สัญญาณอันตราย □ Follow-up □ Trigger avoidance

______________________________________________________________________________________________________________

นัดติดตาม: วันที่ ___ สถานที่ ___

______________________________________________________________________________________________________________

นัด CXR follow-up: □ 4–6 สัปดาห์ □ ไม่จำเป็น (เหตุผล:)

______________________________________________________________________________________________________________

พยาบาลผู้จำหน่าย ชื่อ-ลายเซ็น ····································································································
วันที่ / เวลา ····································································································

ส่วนที่ 11 ตัวชี้วัดคุณภาพ (Quality Indicators)

ตัวชี้วัด (KPI) เป้าหมาย วิธีวัด ความถี่ เจ้าของ
CAP ATB ภายใน 4h จาก Triage ≥ 90% Time stamp audit รายเดือน หัวหน้าพยาบาล
Severe CAP / Sepsis ATB ภายใน 1h ≥ 95% Time stamp audit รายเดือน หัวหน้าพยาบาล
Blood culture ก่อน ATB ≥ 98% Chart audit รายเดือน หัวหน้าพยาบาล
ATB De-escalation Rate ภายใน 72h ≥ 70% Pharmacy + Chart audit รายเดือน ผจก.การพยาบาล
IV-to-PO Switch ใน 3–5 วัน (CAP Stable) ≥ 80% Chart audit รายเดือน หัวหน้าพยาบาล
CAP 30-day Readmission Rate < 10% Hospital readmission data รายไตรมาส ผจก.การพยาบาล
Pneumococcal Vaccine Rate ≥ 65 ปี ≥ 90% Vaccination record รายไตรมาส หัวหน้าพยาบาล
VAP Rate (per 1,000 ventilator days) < 2 ราย/1,000 วัน VAP surveillance รายเดือน หัวหน้า ICU
VAP Bundle Compliance ≥ 95% Bundle observation รายเดือน หัวหน้า ICU
HAP — Blood culture ก่อน ATB ≥ 98% Chart audit รายเดือน หัวหน้าพยาบาล
Aspiration: Swallowing Assessment ใน 24h ≥ 90% Chart audit รายเดือน หัวหน้าพยาบาล
Sepsis Bundle Completion Rate ≥ 85% Bundle audit รายเดือน ผจก.การพยาบาล
Pneumonia Mortality (Severe CAP/VAP) < 15% Mortality review รายไตรมาส ผอ.รพ.
ATB Duration ≤ 8 วัน ใน HAP/VAP ≥ 70% Pharmacy audit รายเดือน ผจก.การพยาบาล

ส่วนที่ 12 เอกสารอ้างอิง (References)

เอกสารนี้เป็นทรัพย์สินทางปัญญาของโรงพยาบาล ห้ามเผยแพร่หรือทำซ้ำโดยไม่ได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษร

CNPG-PNEU-001 Version 1.0 | Effective: 1 April 2025 | Next Review: April 2027